تعليم و تربيت

آزمون دکتری رشته مدیریت آموزشی 1386

آزمون دکتری رشته مدیریت آموزشی 1387

آزمون دکتری رشته مدیریت آموزشی 1388

آزمون دکتری رشته مدیریت آموزشی 1389

آزمون دکتری رشته مدیریت آموزشی 1390

آزمون ورودی دوره های دکتری (نیمه متمرکز) علوم تربیتی 1390

 نویسنده: Wayne k. Hoy

مترجمان: عبدالحسین عباسیان . مرتضی طاهری

انتشارات شرح سال 1390

قلمرو موضوعی اغلب درس‌های روش تحقیق کمی در رشته­های مختلف علوم رفتاری و اجتماعی، معمولاً محدود به معرفی مراحل روش علمی، انواع روش تحقیق، روش‌های نمونه‌گیری، ابزار اندازه‌گیری و مرور آزمون­های آماری و تحلیل داده­ها است. از سوی دیگر، مهمترین چالش برای دانشجویانی که در صدد تهیه پایان­نامه یا رسالۀ تحقیقی خود هستند، یافتن موضوعات مناسب و تدوین فرضیه­های آزمون‌پذیر و صحیح است. از این رو، منبعی لازم بود تا ضمن معرفی روش علمی، فرایند شناسایی و تدوین فرضیه‌های بدیع و ارائه ایده‌های برای پژوهش­های آینده، در عین حال، جوابگوی نیازهای عملی محققین و دانشجویان باشد. این کتاب به منظور پر کردن چنین شکافی ترجمه شده است.

نویسندۀ کتاب محققی برجسته در زمینه علوم تربیتی و مدیریت آموزشی است. وی بیش از 40 سال در این حوزه فعالیت نموده و اکثر دانشجویان با کتاب «مدیرت آموزشی: تئوری، پژوهش و عمل» این نویسنده، آشنا هستند. کتاب حاضر به شکل خاص بر روی تحقیق کمی متمرکز است، زیرا این موضوع مورد توجه و حوزۀ اصلی مطالعۀ نویسنده است. این کتاب می­تواند درک خوبی از انجام تحقیق به دانشجویان ارائه کند، به نحوی که به جای فرونشاندن کنجکاوی و خلاقیت، موجب برانگیختن آن شود.

هدف کتاب آموزش روشنِ خلق و آزمون فرضیه­ها و تفسیرهای علمی مبتنی بر تئوری است. تمایز این کتاب با سایر کتاب­های این حوزه در، اختصار، ‌مفهومی،‌ بنیادی، قابلیت کاربرد آسان، واژه نامه توصیفی، ارائه مثال­ها فراوان و پیشنهاداتی برای پژوهش­های جدید است. کتاب حاضر برای افرادی که به­دنبال درک سریع فرآیند تحقیق علمی و کاربرد آن و مجذوب خلاقیت و آزمودن ایده­ها هستند، نوشته شده است. مترجمان تلاش نموده‌اند در ترجمه کتاب به متن اصلی وفادار باشند، ولی در مواردی که مثال‌های کتاب با فرهنگ ایران مغایریت داشته است، مثال­های دیگری جایگزین شده‌اند، همچنین پیوست B که در خصوص شیوه نگارش ادبی پژوهش بوده و با شیوه نگارش فارسی تفاوت اساسی داشته است از آخر کتاب حذف شده است.

به صورت مکرر اصطلاحات رهبری همکارانه ، رهبری اشتراکی ،‌ رهبری دموکراتیک ، رهبری موقعیتی و رهبری توزیع شده به جای یکدیگر مورد استقاده قرار می گیرند. گاهی اوقات رهبری توزیع شده بعنوان یک نوع از رهبری تحولی مورد بحث واقع می شود. این کاربرد ها اشتباه می باشند، رهبری توزیع شده با این اصطلاحات مترادف نیست. رویکرد توزیع شده به رهبری مطلق نیست بلکه یک رویکرد نسبی می باشد.

در حالیکه رهبری همکارانه بواسطه توزیع آن تعریف می شود ، همه رهبری توزیع شده به صورت همکارانه نمی باشد. در واقع رویکرد توزیع شده به رهبری اجازه می دهد تا بتواند به صورت افزاینده یا به اندازه بسیار ناچیز همکارانه باشد که این بستگی به موقعیت دارد. بعنوان مثال در یک مدرسه مدیر و معاون مدرسه برای تغییر تدریس در کلاس با هم کار می کنند ، از سوی دیگر گروهی از معلمان با سابقه  به منظور حفظ جایگاه قبلی خویش با هم فعالیت می کنند. اگر چه رهبری در این موقعیت می تواند به صورت رویکرد توزیع شده درک شود ، ولی این رویکرد همکارانه نیست. مدیر مدرسه در یک جهت تلاش می کند و معلمان با سابقه در جهت مخالف فعالیت می نمایند. به طور مشابه، رویکرد توزیع شده رهبری ، اجازه فعالیت به رهبری دموکراتیک یا رهبری استبدادی را نیز می دهد. با توجه به رویکرد توزیع شده ، رهبری می تواند فراتر از رهبر در مدرسه انجام پذیرد اما این الزاما به صورت دموکراتیک نیست. برای مثال ، فعالیت رهبری در درس ریاضیات به صورت استبدادی است ، در این درس رهبر به معلمان می گوید چه کار انجام دهند با آنها در خصوص منابع و راهبردهای تدریس صحبت می کند ولی در دورس عمومی و سواد آموزی به صورت دموکراتیک عمل می کند  در این دورس، رهبر بیشتر با معلمان به بحث و گفتگو می پردازد تا با کمک یکدیگر به راهبردهای تدریس مناسب دست پیدا کنند. علی رغم اینکه ، رهبری در درس ریاضیات به صورت استبدادی است ولی این رویکرد رهبری یک رویکرد توزیع شده است به صورتی که از طریق تعاملات رهبر ، زیردستان و شرایط تعریف می شود. در خصوص رهبری تیمی نیز به همین ضورت است ، رهبری تیمی الزاما انتخاب رویکرد توزیع شده را به همراه ندارد. شخصی می تواند رویکرد رهبری تیمی را اتخاذ نماید بدون اینکه همیشه به فعالیت های رهبری توجه نماید. در حقیقت فعالیت رهبر می تواند بعنوان کارکرد از تیم بررسی شود تا اینکه بعنوان یک کارکرد از تعامل رهبر ، زیردست و شرایط لحاظ گردد.

سرانجام در حالیکه ادبیات پژوهشی بر تعریف رهبری تحولی توافق ندارند ، این مدل رهبری در مقابل رهبری تبادلی قرار می گیرد. رهبری تحولی معمولا بعنوان « توانایی در توانمند ساختن دیگران » با هدف تغییر اساسی در شکل ، ماهیت و کارکرد برخی پدیده ها تعریف می شود.  رویکرد توزیع شده به رهبری از دو جهت با رهبری تحولی تفاوت دارد : نخست، رویکرد توزیع شده به رهبری همراستای رویکرد تحولی در رهبری در مقابل روبکرد تبادلی نیست. رویکرد توزیع شده رهبری می تواند تحولی یا تبادلی باشد. دوم ،‌ رهبری توزیع شده نه مدیر ارشد یا مدیر مدرسه بلکه فعالیت های رهبری را بعنوان قسمت اصلی رهبری محسوب می کند ، آن به دیگران مانند مدیران یا معلمان اجازه می دهد تا بازیگران کلیدی در فعالیت های رهبری باشند.

Spillane , J (2006) Distributed Leadership . Jossey-Bass Publication

Gibb اولین شخصی است که در خصوص ایده رهبری توزیع شده در کتاب خود مواردی را مطرح می نماید. البته در این خصوص دو نکته حائز اهمیت است : نخست اینکه Gibb تنها کسی نبوده که در این حوزه صحبت نموده است و دوم این موضوع درست است که Gibb برای اولین بار اصطلاح رهبری توزیع شده را به کار برده است ولی نویسندگان دیگری (Benne and Sheats, 1978) نیز قبلا در این مورد مواردی را مطرح نموده بودند. آنها زمانی که بین رهبر و وظایف اعضا تمایز قائل شده بودن ، اشاره مستقیمی به رهبری توزیع شده داشته اند.

Gibb رهبری توزیع شده را برای نخستین بار در یکی از فصول کتابش تحت عنوان " راهنمای روانشناسی اجتماعی" در سال 1954 مورد بررسی قرار میدهد. او در سال 1968 ویرایش دوم این کتاب را نیز منتشر نمود. در این کتاب Gibb در خصوص رهبری منحصر به یک شخص  انتقاداتی را مطرح می نماید. به اعتقاد او گروهها دارای یک یا چند رهبر هستند که بوسیله میزان فعالیتهایی که درحوزه رهبری انجام می دهند، شناسایی می شوند.

در سال 1959 French and Synder  مطابق با نظرات Gibb مواردی را در خصوص رهبری توزیع شده بیان می نمایند. به اعتقاد آنها قدرت هسته اصلی رهبری می باشد ( آنها قدرت را مترادف با نفوذ به کار می برند). این نویسندگان رهبری را بعنوان نفوذ اجتماعی بالقوه بخشی از یک گروه بر سایر اعضای گروه ، تعریف می نمایند. چنانچه فردی قدرتی بیش از سایر اعضا داشته باشد ، آن فرد دارای درجاتی از رهبری می باشد. معمولا هر عضوی دارای درجاتی از نفوذ بر دیگران می باشد، به همین دلیل رهبری بصورت گسترده در تمام گروه توزیع شده است.

در سال 1978  Katz and Kahn  در کتاب روانشناسی اجتماعی سازمانی بر رهبری گروهها در کل سازمان تاکید می نمایند،‌ آنها رهبری را به این صورت تعریف می کنند " فعالیتهای مرتبط با نفوذ بر موضوعات قابل بحث در سازمان از طریق اعضای سازمان " سازمان احتمالا زمانی دارای بیشترین اثربخشی است که وظایف رهبری به اشتراک گذاشته شود. به اعتقاد آنها رهبری توزیع شده تفکر مطلوبی است که دارای دو پیامد می باشد: نخست افزایش تعهد به تصمیم گیری و سپس بهبود کیفیت تصمیم گیری.

Schain‌ در سال 1988 رهبری را بعنوان یکی از کارکردهای زبان مورد بررسی قرار می دهد. به نظر او علاوه بر وظایف اصلی که رهبران و مدیران انجام می دهند ، سایر وظایف در میان اعضای گروههای زیردست توزیع می گردد. یک گروه اثربخش ، گروهی است که وظایف بین اعضای آن توزیع شده باشد.

 منبع :

Gronn , P (2008) The future of distributed leadership. Journal of Educational Administration. 46(2). 141-158

تا کنون مطالعات بیشماری در خصوص متغیرهای اثر گذار بر اثربخشی مدارس صورت گرفته است. نتایج این پژوهشها متغیرهای گوناگون را شناسایی نموده اند که بیشترین تاثیر را بر میزان پیشرفت تحصیلی دانش آموزان بعنوان یکی از شاخص های اثربخشی مدارس داشته است. یکی از این متغیرها رهبری مدیر مدرسه می باشد. پژوهشهای تجربی نشان میدهند که چگونه رهبری مدرسه توسط مدیران بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تاثیر می گذارد. نکته حائز اهمیت در نتایج ارائه شده این است که اغلب این پژوهشها معتقدند تاثیر رهبری مدیر مدرسه بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان یک تاثیر مستقیم نیست، بلکه رفتار یا سبک رهبری مدیر به صورت غیر مستقیم از طریق تاثیر بر سایر متغیرها بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تاثیر می گذارد. توضیح و بررسی این متغیر ها که تحت عنوان میانجی گر ها ارائه می شوند ، هدف این متن نمی باشد.

مطالعات صورت گرفته در حوزه رهبری آموزشی، سبک های رهبری مانند مشارکتی، دموکراتیک و تحولی را بعنوان سبک های تاثیر گذار بر پیشرفت تحصیلی شناسایی و بررسی نموده اند، اما اخیرا پژوهش ها سبک رهبری متمایزی را تحت عنوان "رهبری توزیع شده " معرفی نموده اند که می تواند با اثربخشی مدارس رابطه مثبت داشته باشد. تاکنون پژوهش های تجربی کمی در خصوص رابطه بین سبک رهبری توزیع شده با پیشرفت تحصیلی دانش آموزان انجام شده است ( در داخل ایران پژوهش منظمی با این هدف صورت نگرفته است). تئوری رهبری توزیع شده بر تفکر و فعالیت رهبران در موقعیت تاکید دارد. بر طبق این تئوری فعالیت های رهبری در تعامل رهبران ، زیردستان و شرایط آنها در انجام وظایف خاص رهبری ، شکل می گیرد. طرفدارن این تئوری اعتقاد دارند، به جای توجه به فعالیت رهبری بعنوان یک کارکرد از توانایی، مهارت ، فره همندی  و شناخت فردی ، باید به آن بعنوان فعالیتهای توزیع شده در بین رهبران ، زیردستان و موقعیت آنها ، توجه شود. باید توجه داشت که این تئوری رهبر با سایر رویکردها ی رهبری مانند مشارکتی ، تفویض شده  و دموکراتیک یا همکارانه تفاوت بارز دارد. در این سه رویکرد رهبری ، وظایف و فعالیتهای رهبری به صورت منظم بین اعضای سازمان تقسیم
می گردد و افراد با توجه به این وظایف از قبل تعیین شده ، به رهبری در انجام فعالیت های مربوط کمک می کنند؛  در حالیکه در رویکرد رهبری توزیع شده افراد بدون اینکه از قبل برنامه ریزی نموده باشند خود را درگیر فعالیتهای رهبری می یابند. به عبارت دیگر تعامل بین رهبران و زیردستان تابع شرایط و تعامل با محیط می باشد. این شرایط است که کلیه افراد در سازمان در تمام سطوح را درگیر فعالیتهای رهبری می نمایند.

در چند سال اخیر مطالعات زیادی در خصوص رهبری توزیع شده صورت گرفته ، برخی از این مطالعات مفهومی و تئوری بوده و برخی دیگر به صورت تجربی انجام شده است. در مطالب بعدی سعی می شود زیربنای تئوری رویکرد رهبری توزیع شده ، ابعاد این رویکرد و یافته های پژوهش های انجام شده در این خصوص مورد بررسی قرار گیرد.

برای نگارش مطالب از منبع زیر استفاده شده است:

Spillane, J . Halverson , R & Diamand , J (2004) Toward a theory to leadership practice : A distributed perspective. Journal of Curriculum  Studies . Vol 36 (1). 3-34

اثربخشی آموزش

نویسندگان: عبدالحسین عباسیان . مرتضی جنت

ناشر : آبگین رایان

سال چاپ: 1388

کتاب اثربخشی آموزش ، کتاب کاربردی در حوزه ارزیابی اثربخشی دوره های آموزشی می باشد. نویسندگان کتاب سعی نمودند با کمک از تجارب خود در زمینه ارزیابی اثربخشی دوره های آموزشی ، مطالب کاربردی که تا کنون در کتابهای مشابه دیده نمی شوند را به نگارش درآورند. فصل پایانی کتاب دلیلی بر ثابت نمودند این ادعا است جایی که مطالعه موردی شرکت ایران خودرو در زمینه ارزیابی اثربخشی دوره های آموزشی آن همراه با کلیه مراحل اجرایی به رشته تحریر در آورده شده است. نویسندگان کتاب خود از متخصصان در حوزه ارزیابی اثربخشی دوره های آموزشی می باشند که تا کنون مقالات بسیاری در این حوزه به نگارش درآورده اند از این میان می توان به موارد زیر اشاره نمود:

• - ارزشیابی آموزشی ، همایش نقش و جایگاه آموزش در صنعت ، ایران خودرو آذرماه 83
• - آموزش، الزامی در بهره وری نیروی انسانی، ماهنامه روش ، شماره 97 دی ماه 84
• - بررسی اثربخشی دوره های آموزشی ( مدل کرک پاتریک) ، ماهنامه تدبیر ، شماره 170 تیرماه 85
• - اندازه گیری بازگشت سرمایه آموزش با یک هزینه ناچیز ، فصلنامه مدیریت نوین آذر 85
• - ارزیابی کیفیت آموزشهای مهندسی ، مطالعه موردی، فصلنامه علمی -پژوهشی آموزش مهندسی ایران پائیز 87

کتاب اثربخشی آموزش شامل شش فصل می باشد، فصل نخست کتاب به تشریح مفهوم آموزش و تاریخچه آن می پردازد در فصل دوم مفهوم ارزشیابی با توجه به ادبیات موجود در خصوص ارزیابی اثربخشی آموزش شرح داده شده و در ادامه فصل الگوهای ارزیابی اثربخشی دوره های آموزشی به تفصیل بیان می گردد. فصل سوم کتاب فرایند اجرای ارزشیابی آموزشی و گامهای کاربردی آن به نگارش درآمده است. فصل چهارم با توجه به ضعف موجود در ابزارهای مورد استفاده در ارزیابی اثربخشی دوره های آموزشی ، ابزارهای ارزیابی اثربخشی معرفی شده است. فصل پنجم روشهای آماری مورد استفاده در ارزیابی اثربخشی دوره های آموزشی ذکر شده و همانطور که قبلا به آن اشاره شد فصل پایانی (ششم ) مربوط به مطالعه موردی انجام شده در شرکت ایران خودرو می باشد.همانطور که نویسندگان کتاب در مقدمه کتاب بیان داشته اند ،‌ امیدوارند که این کتاب بتواند تصاویر شفاف و برداشت های صحیحی در زمینه ارزیابی اثربخشی آموزشی را برای خوانندگان و علاقه مندان حوزه آموزش نمایان سازد.

تابستان هم با روزهای گرم آفتابی خودش در حال گذشتن هست و من هم بعد از فارغ شدن از تدریس و امتحان جامع خودم (که با موفقیت تمام شد) حالا در حال انجام کارهای عقب افتاده هستم . جالب این که فکر می کردم تابستان زمان به اندازه کافی دارم برای انجام کارها ولی باز هم نیمی از برنامه ام عقب هستم. این نوشته را هم برای اینکه از وبلاگم غافل نشم گذاشتم امیدوارم بتونم کارهای پیش رو را به اتمام برسانم.

نظارت آموزشی و ارزشیابی عملکرد معلم نظریه و عمل

تالیف: جیمز نولان و لیندا ای. هوور

ترجمه: دکتر بیژن عبدالهی

نظارت و راهنمایی آموزشی یکی از مباحث مهم و کاربردی در نظام آموزشی می باشد که شاید بتوان گفت جنبه عملی آن به مراتب مهمتر از جنبه تئوری آن می باشد. از آنجایی که در رشته علوم تربیتی گرایش مدیریت و برنامه ریزی آموزشی مقطع کارشناسی و رشته مدیریت آموزشی مقطع کارشناسی ارشد درس نظارت و راهنمایی آموزشی بعنوان یکی از دروس مصوب محسوب می شود اهمیت آن در رشته دانشگاهی علوم تربیتی نیز از اهمیت زیادی برخوردار است. متاسفانه کتابهای تالیف شده مناسب در این حوزه در داخل کشور بندرت یافت می شود و یا اصلا وجود ندارد و کتابهای ترجمه شده که از انگشتان دست تجاوز نمی کند یا قدیمی هستند و یا بیشتر جنبه تئوری دارند. کتاب نظارت آموزشی و ارزشیابی عملکرد معلم نظریه و عمل شاید هر دو نقطه ضعف کتابهای ترجمه شده تا کنون را ندارد. این کتاب در سال 2008 به نگارش درآمده و ترجمه آن به فارسی در سال 1388 منتشر شده است . و این کتاب برخلاف کتابهای ترجمه شده تا کنون بیشتر به جنبه کاربردی و عملی می پردازد تا جنبه تئوری محض و از این حیث دارای مزیت فراوان می باشد. شاید یکی از نقاط قابل توجه در این کتاب عنوان کتاب باشد که در نگاه اول استنباط می شود که محتوای آن شاید درگیر کار ارزشیابی معلمان باشد تا راهنمایی ایشان. مترجم با چاپ کلمه نظارت آموزشی به صورت درشت در ابتدا عنوان روی جلدکتاب این مطلب را می خواهد القا نماید که این کتاب مربوط به نظارت آموزشی می باشد که در آن شاید از ارزشیابی معلمان نیز صحبت شده باشد. به نظر بنده با توجه به محتوای جدید و ترجمه روان آن( در مقایسه با سایر کتابهای ترجمه شده) خوانندگان می توانند با چشم پوشی از این بازاریابی به مطالعه کتاب بپردازند .

این کتاب با بررسی باورها در مورد نظارت و راهنمایی آموزشی و اصلاح این باورها و نزدیک نمودن آنها به عمل شروع می شود. در قسمت بعدی مانند سایر کتابها تاریخچه ای مختصر از نظارت و راهنمایی آموزشی ارائه شده و تفاوت نظارت آموزشی با ارزشیابی بررسی و ارائه می گردد. در ادامه مباحث نوین تر موجود در حوزه نظارت و راهنمای آموزشی مانند نظارت کلاس درس محور و راهبردهای مربیگری (مفاهیم نظارت کلاس درس محور ، مربیگری همتا ) و راهبردهای متمایز نظارت آموزشی مانند یادگیری خود راهبری معلم ، اقدام پژوهی، رشد حرفه ای مبتنی بر همکاری ارائه می گردد. در بخش انتهایی کتابی مباحثی در خصوص ارزشیابی معلم بیان می گردد. همانطور که بیان شد از مزایای این کتاب می توان به ترجمه روان آن و همچنین مباحث جدید اشاره نمود. البته تدریس مباحث این کتاب در مقطع کارشناسی ارشد رشته به مراتب بسیار مناسب تر از تدریس آن در مقطع کارشناسی می باشد زیرا مباحث مطرح شده کلی بوده و پیش زمینه در خصوص موضوع نظارت و راهنمایی آموزشی را طلب می نماید.

سال نو بر همه دوستداران علم مبارک باد. امیدوارم سال ٨٩ سالی توام با موفقیت برای همه عزیزان باشد. سالی همراه با حذف ضعفها و افزودن به نقاط قوت. سالی با طراوت علمی و عملی در همه شئون زندگی.

این روزها همچی مثل گذشته داره می گذره . کلاس ها دایره، استادها هستن، نظام آموزشی در حال توسعه است و به قول معروف " شهر در امن و امان است " . شاید تازگی ها به قول یکی از دوستان  دیدن فیلم  هم روی من تاثیر گذاشته باشه. آخه تو بعضی از فیلمها گفته میشه "مواظب حرف زدنت باش هر چی که انیجا بگی بعدا بر علیه به کار گرفته میشه".